مىگويد : « ترقى تاريخ در ايران به همين كتاب است » . « 2 » بارى ، در باب افضل التواريخ ، شيوه‌ى نگارش ، محتواى تاريخى ، و فايدات مترتب بر آن گفتنى بسيار است ؛ مع هذا ، تطويل بيش از اين را جايز نشمارده ، اين سر سخن را به ذكر مشخصات نسخه‌ى حاضر به انجام مىبريم . كلام آخر اساس طبع حاضر ، نسخه‌ى اصلى افضل التواريخ است به خط خود نگارنده ؛ موجود در كتابخانه‌ى مجلس شوراى اسلامى ، تحت شماره‌ى 216 ( 18180 ) فهرست نشده . چنان كه اشاره شد ، اين نسخه در نيمه‌ى باب چهارم از مجلد پنجم ناتمام مانده است . مع هذا ، كاملترين نسخ موجود همين است ؛ چه ساير نسخ مشتملند بر مجلدى يا مبلغى از ترجمه‌ى اعلام الناس . از آن جمله : نسخه‌ى كتابخانه‌ى ملك به شماره‌ى 4369 ؛ ايضا نسخه‌اى ديگر در همين كتابخانه به شماره‌ى 4138 ؛ نسخه‌ى متعلق به آقا حسين ثقفى اعزاز كه ميكروفيلم آن به شماره‌ى 2026 در كتابخانه‌ى مركزى دانشگاه تهران مضبوط است ؛ و نسخه‌ى شماره‌ى 678 مجلس شوراى اسلامى . ديگر مشخصه‌ى نسخه‌ى حاضر ، نبود ترجمه‌ى اعلام الناس است در تلو هر مجلد . اين نبود اما ، متضمن نقصانى نيست ؛ چرا كه اعلام الناس اثرى است جداگانه ، و محتوايش نامرتبط با مضمون افضل التواريخ . از آنجاى كه نسخه‌ى حاضر ، نسخه‌ى اصلى افضل التواريخ است ، به كرات جرح و تعديل‌هايى در آن راه يافته ؛ چه نگارنده گاه مطالبى را قلم زده و قصد حذف آن‌ها را داشته است . در طبع حاضر ، قسمت‌هاى قلم خورده را در پانويس صفحات افزوديم ؛ تا مطلبى در اين بين فوت نگردد . تذكار بازپسين آنكه : در نسخه‌ى اصلى و در انتهاى شرح احوال ميرزا على خان امين الدوله ، مقامه‌اى طويل تسطير گشته بود به لسان عربى ، در باب تلفن و تلگراف ، از سروده‌هاى نگارنده . در طبع حاضر ، به علت نوع حروفچينى كه رعايت اعراب و رسم - الخط عربى را غير ممكن گردانيد ، و از آنجاى كه طبع آن بىاعراب‌گذارى مفيد به فايدتى نگشته ، و نيز از آن روى كه آن مقامه را يكسر جداى از مضمون اين تاريخ يافتيم ، به ناچار محذوف ساخته ؛ طبع آن را به فرصتى ديگر و به چاپ مجموعه‌ى كامل

--> ( 2 ) - ذكاء الملك در زمره‌ى نويسندگان و مترجمين مبرز آن عصر در شمار است . مدت‌ها در دار الترجمه‌ى ناصرى به معاونى محمد حسن خان اعتماد السلطنه پرداخته ، او را در تأليف و ترجمه مساعد و معاون گرديد . در عصر ناصرى ، روزنامه‌ى « اطلاع » را تأسيس كرده ؛ به سبب راست‌كردارى و حق گويى ، مدتى دراز را در زندان به سر آورد . در ابتداى دوران مظفرى ، به مدت ده سال ، اداره و تعليم علوم ادبيه را در مدرسه‌ى سياسيه تهران به دو سپردند . در همين سنوات ، به نشر جريده‌ى هفتگى « تربيت » همت گمارد . گذشته از جرايد فوق الذكر ، كتبى عديده نيز به فارسى تأليف و ترجمه كرده است . كتاب مورد نظر افضل الملك ، « تاريخ سلاطين ساسانيان » نام دارد كه ترجمه‌ايست از اثر « رالينسن » . چاپ مجلد نخستين آن در 1313 هجرى قمرى به پايان آمد .